Mondegreen (ang. mondegreen) to słowo albo fraza, które powstały z przesłyszenia, zwłaszcza w recytowanym lub śpiewanym tekście1. W głowie słuchacza mają sens, tylko w oryginale ich nie ma2.
Skąd nazwa
W listopadzie 1954 roku amerykańska pisarka Sylvia Wright opublikowała w Harper’s Magazine tekst „The death of Lady Mondegreen”32. Wspominała, jak w dzieciństwie matka czytała jej Reliques of Ancient English Poetry, zbiór wierszy i ballad z 1765 roku, a ulubiony utwór zaczynał się dla niej od słów: „They hae slain the Earl Amurray, / And Lady Mondegreen” („Zabili hrabiego Amurray / i lady Mondegreen”)2. U Percy’ego ta szkocka ballada brzmi: „They hae slaine the Earl of Murray, / And hae laid him on the green” („…i położyli go na trawie”)4. Lady Mondegreen nigdy nie istniała, a nazwa zjawiska sama jest mondegreenem2.
Przykłady
- Jimi Hendrix śpiewa „Excuse me while I kiss the sky” („Wybacz, całuję niebo”), a wielu słyszy „…kiss this guy” („…całuję tego faceta”). Według Marii Konnikovej, cytowanej przez słownik Merriam-Webster, to jeden z najczęściej zgłaszanych mondegreenów1.
- Antoni Słonimski we Wspomnieniach warszawskich (1957): „Przez długie lata żyłem w przekonaniu, że »z wież Alpuhary« oznaczało jakiegoś zwierza”5. Chodzi o wers z Konrada Wallenroda „Broni się jeszcze z wież Alpuhary”6.
- Według Melissy Mohr, cytowanej przez słownik Merriam-Webster, Szekspir zbudował z mondegreenów całą scenę Wesołych kumoszek z Windsoru: pani Quickly, słuchając lekcji łaciny, bierze pulcher, „piękny”, za polecats, „tchórze” (zwierzęta)1.
Po co się tego używa
Mondegreenów zwykle nikt nie planuje, za to zdradzają, jak słuchamy. Konnikova wyjaśnia, że wygrywa fraza częstsza (o całowaniu facetów słyszy się częściej niż o całowaniu nieba) i ta, której się spodziewamy: kto rozmawiał o Ukrainie, łatwiej usłyszy „Cry Me a River” jako „Crimean River”1. Mowa nie ma też odstępów między wyrazami, więc słuchacz sam dzieli ciąg dźwięków i może podzielić go inaczej niż autor5.
Z czym się myli
Za Mignon Fogarty Columbia Journalism Review rozróżnia cztery pomyłki7:
- mondegreen: słuchacz źle słyszy;
- eggcorn: podobnie brzmiące słowo w utartym wyrażeniu, zwykle z pewną logiką: right of passage zamiast rite of passage;
- malapropism: mówiący wstawia błędne słowo o podobnym brzmieniu, pineapple („ananas”) zamiast pinnacle („szczyt”); nazwa od pani Malaprop ze sztuki z 1775 roku;
- spoonerism: przestawione głoski, np. better Nate than lever.
Jak użyć samemu
Szukaj miejsc, w których granicę słów da się przesunąć, jak w „z wież” i „zwierz” (przykłady ułożone, nie cytaty):
- „Ola, maliny!” i „Ola ma liny.”
- „To masz!” i „Tomasz.”
Ciekawostka
Ballada mówi o prawdziwej zbrodni: w nocy 7 lutego 1592 roku hrabia Huntley spalił dom hrabiego Murraya i zabił gospodarza. Ród ofiary zachował obraz przedstawiający zabitego nagiego i pokrytego ranami; według ówczesnego zwyczaju obnoszono go, by podburzyć lud do zemsty4.
Źródła
Footnotes
-
Merriam-Webster, mondegreen, Merriam-Webster.com Dictionary (kopia w Internet Archive), pobrano 2026-10-11, kopia: zrodla/2026/10/642cda6fe203cd49.md ↩ ↩2 ↩3 ↩4
-
Association for Psychological Science, Excuse Me While I Kiss This Guy (fragment artykułu M. Konnikovej z The New Yorkera), pobrano 2026-10-11, kopia: zrodla/2026/10/b50aa051c3d5addc.md ↩ ↩2 ↩3 ↩4
-
Harper’s Magazine, S. Wright, The death of Lady Mondegreen, listopad 1954, pobrano 2026-10-11, kopia: zrodla/2026/10/093d8f013c8e6c55.md ↩
-
Project Gutenberg, T. Percy, Reliques of Ancient English Poetry, t. 2: The Bonny Earl of Murray, pobrano 2026-10-11, kopia: zrodla/2026/10/3ddbb3e71a9fc352.md ↩ ↩2
-
Język Polski, Z. Saloni, Transkrypcja fonologiczna tekstu polskiego w praktyce uniwersyteckiej, XCV (4), 2015, pobrano 2026-10-11, kopia: zrodla/2026/10/d5c780054aedb32f.md ↩ ↩2
-
Fundacja Wolne Lektury, A. Mickiewicz, Konrad Wallenrod, pobrano 2026-10-11, kopia: zrodla/2026/10/7da747dafecc150c.md ↩
-
Columbia Journalism Review, M. Perlman, Sounds like…, pobrano 2026-10-11, kopia: zrodla/2026/10/9c3c8c6eeb179e02.md ↩