Polimata

Od deski do deski

HasłoPodstawy3 min. czytania 9 źródełZweryfikowany

Od deski do deski znaczy dokładnie, od początku do końca; słownik podaje przy nim przede wszystkim czasownik „czytać, przeczytać”1. Rzadszy wariant brzmi „od dechy do dechy”1.

Przykład

„Codziennie czyta gazety od deski do deski, a potem wszystko mężowi relacjonuje” („Trybuna Śląska”, 2004)1.

Dziś zwrot nie dotyczy tylko książek: od deski do deski czyta się gazety, a w cytatach zebranych przez słownik ktoś poznaje tak cały kraj, a ktoś inny przeszukuje tak pomieszczenia aż po ładownię1.

Skąd się wzięło

Tak, chodzi o drewniane okładki. Dawne księgi zabezpieczano solidnie: zszyte arkusze papieru lub pergaminu usztywniano najczęściej deskami obciągniętymi skórą bydlęcą, owczą albo kozią, „co znalazło swój wyraz w powiedzeniu «czytać od deski do deski»”, jak mówiła PAP Agnieszka Perzanowska, kuratorka wystawy dawnych opraw w Muzeum Narodowym w Krakowie2. Opis XV-wiecznej oprawy ze zbiorów Biblioteki Śląskiej wymienia okładziny z desek bukowych obleczone brązową skórą bydlęcą3. Zygmunt Gloger pisał, że księgi w bibliotece Zygmunta Augusta oprawiano jednakowo: „w deski, czerwoną skórą pokryte”4.

Oprawa egzemplarza inkunabułu Gart der Gesundheit (druk z 1485 r.) w Metropolitan Museum of Art, z metalowymi guzami i klamrami
Oprawa egzemplarza inkunabułu Gart der Gesundheit (druk z 1485 r.) w Metropolitan Museum of Art, z metalowymi guzami i klamrami Peter Schöffer / Johannes de Cuba, CC0, źródło

Dawniej

W XVII w. Wacław Potocki użył zwrotu dosłownie, o księdze: człowiek nie wie, co w niej jest, póki nie zajrzy, „aż skoro się otworzy, co była rzecz skryta, / Co ma w sobie, od deski do deski wyczyta”5. Wiersz pochodzi z Moraliów, pisanych pod koniec życia poety (zm. 1696)6. Słownik Arcta z 1916 r. podawał: „przeczytać k[siążk]ę od deski do deski = od początku do końca”7.

W innych językach

  • angielski: read something from cover to cover, „od okładki do okładki”: przeczytać książkę, czasopismo itp. od początku do końca8;
  • czeski: okładki książki to po prostu desky, „przednia i tylna część oprawy” (přední a zadní část vazby), a deska to płaski przedmiot „pierwotnie drewniany” (pův. dřevěný)9.

Ciekawostka

Wystawa w Krakowie nosiła tytuł „Deski, skóry i klauzury”. Klauzura to po prostu zamknięcie księgi2, takie jak klamry widoczne na zdjęciu.

Źródła

Footnotes

  1. Wielki słownik języka polskiego PAN, od deski do deski, pobrano 2026-10-11, kopia: zrodla/2026/10/5b496560f14f0708.md ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. dzieje.pl, Muzeum Historii Polski, „Deski, skóry i klauzury”: dzieła dawnych introligatorów w Muzeum Narodowym (PAP), pobrano 2026-10-11, kopia: zrodla/2026/10/89a7cd67a3ea196b.md ↩ ↩2

  3. Uniwersytet Śląski, A. Biały, „Rzecz o oprawie książkowej ze skarbca Biblioteki Śląskiej”, Książnica Śląska t. 30 (2018), pobrano 2026-10-11, kopia: zrodla/2026/10/c99a484c5310c71c.md ↩

  4. Wikiźródła, Zygmunt Gloger, Encyklopedia staropolska, hasło „Bibljoteki”, pobrano 2026-10-11, kopia: zrodla/2026/10/21b8939595c53c81.md ↩

  5. Wikiźródła, Wacław Potocki, „Sumnienie tysiąc świadków. Na toż drugi raz”, Moralia, t. I, pobrano 2026-10-11, kopia: zrodla/2026/10/11ee20d9d40ac6f4.md ↩

  6. Uniwersytet Gdański, Literat, Wacław Potocki, pobrano 2026-10-11, kopia: zrodla/2026/10/49c1d195e656a703.md ↩

  7. Wikiźródła, M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego (1916), hasło Książka, pobrano 2026-10-11, kopia: zrodla/2026/10/010bd8a0ca814823.md ↩

  8. Cambridge Dictionary, cover (read something from cover to cover), pobrano 2026-10-11, kopia: zrodla/2026/10/769f6b61cb51e8d0.md ↩

  9. Slovník spisovného jazyka českého, deska, pobrano 2026-10-11, kopia: zrodla/2026/10/85082d689c1f45d2.md ↩

Graf

Odnośniki zwrotne